دشمنان حسين بن على از عامل نفاق چقدر توانستند استفاده كنند تا چنين فاجعه‌اى را به وجود آوردند . متقابلًا حادثهء كربلا و شهادت امام حسين چقدر تأثير داشت در دريدن پرده‌هاى نفاق در عصر خودش و عصرهاى بعد . لغت نفاق اما لغت نفاق . كلمهء « نَفَق » در قرآن آمده است : انْ تَبْتَغِىَ نَفَقاً فِى الْارْضِ اوْ سُلَّماً فِى السَّماءِ « 1 » . از اينجا ما مىتوانيم ريشهء لغت را پيدا كنيم . لغويّين مىگويند نَفَق يعنى راه ، البته راههاى مخفى و پنهانى . يادم هست وقتى ما شرح نظام مىخوانديم ( كتابى است در صرف و نحو ، مقارن با سيوطى . طلبه‌هايى كه مقدمات عرب را مىخوانند يكى از كتابهايى كه در صرف و نحو مىخوانند شرح نظام است ) در آنجا ما به يك لغتى برخورد كرديم و بعد در كتابهاى لغت ديديم و آن لغتِ « نافِقاء » است . در آنجا اين جور معنى كرده بود : موش صحرايى سوراخ خودش را كه در صحرا مىكَند يك احتياطى مىكند براى نجات از دشمن . يك در براى سوراخ و آغل خودش باز مىگذارد كه همان درِ معمولى رفت و آمد است كه بايد برود و بيايد . ولى بعد در آن و در يك نقطهء دوردستى كه از اين دروازهء آشكار دور است از زيرِ زمين به طرف بالا مىكَند و مىكند تا سقف را به كف زمين نزديك مىكند ، اما آنقدر نمىكَند كه سوراخ بشود ، بلكه يك قشر نازكى باقى مىگذارد و نه آنقدر نازك كه خود قشر خراب بشود ، بلكه در اين حد كه اگر روزى خطرى از در پيدا شد ، حيوان درنده‌اى از اين در وارد شد و خطر ايجاد كرد او بتواند با سرش محكم بزند و اين قشر خراب بشود . اين كه از اين در وارد مىشود او از آن در خارج مىشود . عرب به اين مىگويد « نافقاء » يعنى يك راه مخفى درونى سرپوشيده‌اى كه براى دنياى موش صحرايى جزء اسرار نظامى است و دشمن از آن باخبر نيست ولى يك چنين راه احتياطى براى خودش باز گذاشته است . در لغت هم وقتى كه ما راجع به « منافق » نگاه مىكنيم كه منافق را چرا منافق مىگويند ، مىبينيم گفته‌اند براى اينكه دو در براى خودش قرار داده : يك در ورودى

--> ( 1 ) . انعام / 35 .